Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Bu bir seçkin maddedir. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
Tcdd logo.PNG
Şirket ismi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
Kurucu Osmanlı İmparatorluğu
Kuruluş tarihi 1856
Merkez ülke Türkiye
İnternet sitesi TCDD Ağ Sitesi
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ya da kısaca TCDD, Türkiye Cumhuriyeti'ndeki demiryolu taşımacılığını düzenleyen, işleten ve kontrol eden resmi kurumdur.
Osmanlı Devleti döneminde daha çok yap-işlet modeli ile sermaye sahiplerince işletilen demiryolları, 24 Mayıs 1924 tarihinde çıkarılan 506 sayılı Kanun ile devletleştirilmeye başlanmış ve Anadolu - Bağdat Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesi adı ile yapılandırılmıştır. Daha sonra demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesi ve daha geniş çalışma imkânları verilmesini sağlamak amacıyla çıkarılan 31 Mayıs 1927 tarih ve 1042 Sayılı Kanun'la Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi adını almıştır.
1953 yılına kadar katma bütçeli bir devlet idaresi şeklinde yönetilen kuruluş, 29 Temmuz 1953 tarihli 6186 Sayılı Kanun ile "Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD)" adı altında Kamu İktisadi Devlet Teşekkülü haline getirilmiştir. Son olarak uygulamaya konulan 233 sayılı KHK ile "Kamu İktisadi Kuruluşu" hüviyetini almıştır. [1]
Konu başlıkları
[gizle]
1 Tarihçe
1.1 Osmanlı dönemi (1856 - 1922)
1.1.1 Osmanlı döneminde işletmeye açılan hatlar
1.2 Türk Kurtuluş Savaşı dönemi (1919 - 1923)
1.2.1 1923- 1940 dönemi
1.2.2 1940-1960 dönemi
1.2.3 1960-2000 dönemi
1.2.4 2000 ve sonrası dönemi
2 Organizasyon
2.1 Bölgeler
3 Limanlar
4 Görevleri
5 Şebeke bilgileri
5.1 Marmaray projesi
5.2 Osmaneli-Bursa-Bandırma Projesi
6 Hızlı tren hatları ve projeleri
6.1 İstanbul-Ankara hızlı tren projesi
6.1.1 Ankara-Eskişehir hattı
6.2 Ankara-Konya hızlı tren projesi
6.3 Ankara-Sivas hızlı tren projesi
7 Verdiği hizmetler
7.1 Yolcu taşımacılığı
7.1.1 Yurtiçi
7.1.1.1 Bölgesel yolcu trenleri
7.1.2 Yurtdışı
7.1.3 Banliyö
7.2 Yük taşımacılığı
8 İstasyonlar
9 TCDD Müzeleri
9.1 Milli Mücadelede Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi
9.2 TCDD Demiryolları Müzesi ve Sanat Galerisi
9.3 Atatürk Vagonu
9.4 Ankara Açık Hava Buharlı Lokomotif Müzesi
9.5 İstanbul Demiryolu Müzesi
9.6 İzmir Müze ve Sanat Galerisi
9.7 Eskişehir Müzesi
10 Kültürel etkinlikler
10.1 150. yıl kutlamaları
10.2 Sanatsal etkinlikler
11 Kaynakça
12 Ayrıca bakınız
13 Dış bağlantılar
Tarihçe [değiştir]
İzmir Aydın demiryolu inşaatında çalışan işçiler 1850'lerin sonu
Kondüktörün kontrol ettiği TCDD tren biletleri, 2010
Osmanlı dönemi (1856 - 1922) [değiştir]
1888'den 1927'ye kadar "Anadolu Demiryolları"nı işleten Chemins de fer Ottoman şirketinin logosu
Dünyada ilk kez 1825 yılında İngiltere’de başlayan demiryolu ulaşımının, toprakları 3 kıtaya yayılan Osmanlı İmparatorluğu'na girişi diğer birçok büyük ülkeye göre çok erken olur.[2] Henüz 1866 yılında Osmanlı toprakları üzerindeki demiryolu hattının uzunluğu 519 km'dir. Bu hattın 1/4'lük yani 130 km'lik bölümü Anadolu toprakları üzerinde, geri kalan 389 km'lik bölümü Köstence-Tuna ile Varna-Rusçuk arasında yer alır.[3]
Anadolu'daki demiryolu tarihi 23 Eylül 1856 yılında ilk demiryolu hattı olan 130 km'lik İzmir- Aydın hattının bir İngiliz firmasının ilk kazmayı vurmasıyla başlar. İmtiyaz İzmir Valisi Mustafa Paşa zamanında, 1857 yılında "İzmir'den Aydın'a Osmanlı Demiryolu" kumpanyasına devredilmiştir. [4] Böylece Anadolu topraklarındaki ilk demiryolu hattı olan 130 km'lik bu hat 10 yıl süren bir çalışmayla 1866 yılında Sultan Abdülaziz zamanında tamamlandı. [5]
Daha sonra imtiyaz verilen başka bir İngiliz şirketi de İzmir-Turgutlu-Afyon hattı ile Manisa-Bandırma hattının 98 km'lik kısmını 1865 yılında tamamlar.[5]
1850 İngiliz yapımı 23004 numaralı buharlı lokomotif. İzmir-Aydın demiryolu hattında çalışmıştır. 1950 yılında hizmetten çekilmiş ve 1980 yılından beri Haydarpaşa Tren Garı önünde sergilenmektedir.[6]
Zamanla, Osmanlı'da demiryolu imtiyazı verilen İngiliz, Fransız ve Almanlar'ın ayrı ayrı etki alanları oluşmuştur. Fransa, Kuzey Yunanistan, Batı ve Güney Anadolu ile Suriye'de; İngiltere, Romanya, Batı Anadolu, Irak ve Basra Körfezinde; Almanya, Trakya, İç Anadolu, ve Mezopotamya'da etki alanları oluşturmuştur.[2]
Osmanlı Hükümeti de, Haydarpaşa’yı Bağdat’a bağlamayı, dolayısı ile Hindistan’ı Avrupa ile birleştirecek olan hattın İstanbul’dan geçirilmesini düşünmektedir. 1871 yılında saraydan çıkarılan bir irade ile Haydarpaşa-İzmit hattının devlet tarafından yapımına başlanır ve 91 km'lik hat 1873 yılında bitirilir. 8 Ekim 1888 tarihli başka bir fermanla da bu hattın İzmit-Ankara kısmının inşaat ve işletme imtiyazı Anadolu Osmanlı Şimendifer Kumpanyası’na verilir. 15 Şubat 1893 tarihinde alınan bir imtiyazla aynı kumpanya Alman sermayesi ile Eskişehir-Konya, Alayunt-Kütahya kısımlarını inşa ederek işletmeye açar. 31 Ağustos 1893 yılında Eskişehir’den Konya’ya doğru başlayan inşaat, 29 Temmuz 1896 yılında Konya’ya varır. [5]
1896 yılında yapım imtiyazı Baron Hirsch’e verilmiş olan 2000 km'lik şark demiryollarının milli sınırlar içerisinde kalan 336 km'lik İstanbul-Edirne ve Kırklareli-Alpullu kesiminin 1888’de bitirilerek işletmeye açılmasıyla da İstanbul, Avrupa demiryollarına bağlanmış olur.[5]
1876 yılından 1909 yılına kadar 33 yıl Osmanlı Padişahı olan Sultan II. Abdülhamid hatıralarında şunları ifade eder;
“ Bütün kuvvetimle Anadolu Demiryollarının inşasına hız verdim. Bu yolun gayesi Mezopotamya ve Bağdat'ı, Anadolu'ya bağlamak, Basra Körfezi'ne kadar ulaşmaktır. Alman yardımı sayesinde bu başarılmıştır. Eskiden tarlalarda çürüyen hububat şimdi iyi sürüm bulmaktadır, madenlerimiz dünya piyasasına arzedilmektedir. Anadolu için iyi bir istikbal hazırlanmıştır. İmparatorluğumuz dahilindeki demiryollarının inşaatı mevzusunda büyük devletler arasındaki rekabet çok garip ve şüphe davet edicidir. Her ne kadar büyük devletler itiraf etmek istemiyorlarsa da bu demiryollarının ehemmiyeti yalnızca iktisadi değil, aynı zamanda siyasidir.[2] ”
[7]
II. Abdülhamit devrinde (1876-1909)
Osmanlı döneminde işletmeye açılan hatlar [değiştir]
Anadolu - Bağdat Demiryolları hattındaki Varda Köprüsü. Çelik kafes taş örme tekniği ile yapılan köprü 1912 yılında hizmete açılmıştır.
Anadolu Demiryolları (1871'de Osmanlı Anadolu Demiryolları adında Osmanlı devleti İstanbul-Adapazarı arasında işletmeye başlamış 1888'de hattın Eşkişehir Konya ve Ankaraya kadar uzatılması karşılığında Société du Chemin de fer Ottoman d'Anatolie şirketine devredilmiştir. Şirketi 1924 yılında yeni Türk hükümeti ortaklı Chemins de fer d'Anatolie Baghdad şirketi satın almıştır.) 1023 km normal hat İstanbul-İzmit-Bilecik-Eskişehir-Ankara ve Eskişehir-Afyon-Konya hatları
İstanbul-Viyana Demiryolları (1869 yılında kurulan Chemins de fer Orientaux şirketi Osmanlının Rumeli topraklarındaki demiryollarını 1937'ye kadar işletmiştir. Orient Express olarak bilinen hat ile Paris'e kadar demiryolu ile gitmek mümkündü. Bu hat İstanbul'dan başlayarak Edirne, Filibe, Niş, Selanik, Belgrad ve Saraybosna gibi Osmanlı şehirlerini kapsıyor ve Viyana' ya kadar uzanıyordu.) 2383 km normal hat
Anadolu - Bağdat Demiryolları (1904 yılında kurulan Adana merkezli Osmanlı-Alman sermayeli Chemin de Fer Impérial Ottoman de Baghdad şirketi tarafından 1923 yılına kadar işletilmiştir. Fransız, Ingiliz ve Almanlar arasında tartışmaya sebep olan hat I. Dünya Savaşının sebepleri arasında gösterilir.) 1600 km normal hat Konya-Adana-Halep-Bağdat-Basra
Hicaz Demiryolu (1900 yılında Osmanlı sermayesi ile başlanan hattın 1908 yılında Şam Medine arasındaki kısmı tamamlanarak açılmıştır. I. Dünya Savaşı ve yerel Arap kabilelerinin demiryolunu sık sık tahrip etmeleri sonucu 1920 yılına kadar işletilebilmiştir.) 1320km normal hat Şam-Busra-Amman-Ma'an-Akabe-Tebük-Hicr-Medine ve Busra - Kudüs hatları
İzmir - Kasaba ve uzantısı (1863'den 1893'e Smyrne Cassaba & Prolongements şirketi 1893'den 1934'e TCDD tarafından satın alınana kadar ise Société Ottomane du Chemin de fer de Smyrne-Cassaba et Prolongements şirketi tarafından işletilmiştir. ) 695 km normal hat
İzmir - Aydın ve şubeleri (1856'da kurulan Oriental Railway Company şirketi tarafından 1935 yılında TCDD tarafından alınana kadar işletilmiştir. Bu şirket Osmanlı da kurulan ilk demiryolu şirketidir ve TCDD 1927'de kurulmasına rağmen kendi kuruluş tarihi olarak bu şirketin kuruluş tarihini kabul eder.) 610 km normal hat
Şam - Hama ve uzantısı 498 km dar ve normal hat
Yafa -Kudüs 86 km normal hat
Bursa - Mudanya (1871 yılında Osmanlı Devleti tarafından açılan hat 1874 yılında Fransız Chemin de Fer Moudania Brousse şirketi tarafından işletilmeye başlanmıştır. 1932 yılında hattı TCDD satın almış ancak hattın ana hatlarla bağlantısız ve karsız olması sebebiyle 1948'de bu hattı kapatmıştır.)42 km dar hat
Ankara - Yahşihan 80 km dar hat
Adana- Feke 122 km dar hat
Mersin-Adana 67 km çift normal hat (1883'de kurulan Türk-İngiliz ve Fransız ortak sermayeli Mersin Tarsus Adana Railway (MTA) şirketi tarafından 1886'da açılmıştır. 1906'da Alman Deutsche Bank tarafından satın alınmıştır. 1929 yılında ise yeni Türk hükümeti ortaklı Chemins de fer d'Anatolie Baghdad Railway şirketi tarafından devletleştirilmiştir.)
Osmanlı döneminde yapılıp işletmeye açılan demiryollarının toplam uzunluğu 8.619 km'dir.[8] Ancak bu hatların 4559 km'lik kısmı yeni kurulan Cumhuriyet topraklarında kalmıştır. Bu hatlardan 2.282 km'lik normal genişlik ve 70 km'lik dar hat yabancı sermayeli şirketlere, 2.207 km'lik normal genişlikte hat ise Devlet sermayeli şirketlere aitti.[2]
Türk Kurtuluş Savaşı dönemi (1919 - 1923) [değiştir]
Kurtuluş Savaşı'nda cepheye asker, silah ve erzak taşımada, cephelerden de geriye gazilerin taşınmasında, yani savaşın lojistiğinde sağladığı başarılarla, demiryolları Kurtuluş Savaşı'ının kazanılmasında önemli rol almıştır. Bu dönemde Anadolu - Bağdat Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesi Umum Müdürü Behiç Erkin demiryollarının kusursuz işlemesindeki başarısından dolayı hem T.B.M.M. Takdirnamesi, hem de İstiklal Madalyası ile onurlandırılmıştır.
1923- 1940 dönemi [değiştir]
Bu dönemde demiryolları devletleştirilmiş ve yeni hatlar oluşturulmuştur. Anadolu topraklarında 1923 yılı itibarı ile 4559 km olan demiryolu hattı 1940 yılına kadar gerçekleştirilen çalışmalarla 8637 km'ye ulaşmıştır.[5]
1932 ve 1936 yıllarında hazırlanan 1. ve 2. Beş Yıllık Sanayileşme Planlarında, demir-çelik, kömür ve makina gibi temel sanayilere öncelik verilmişdi. Bu tür kitlesel yüklerin en ucuz ve güvenli biçimde taşınabilmesi açısından demiryolu yatırımları önemli idi. Bu planlarda demiryollarının şu hedefleri gerçekleştirmesi amaçlanmıştır[2]:
Potansiyel üretim merkezlerine, doğal kaynaklara ulaşmak.
Ergani'ye ulaşan demiryolu bakır, Ereğli kömür havzasına ulaşan demir, Adana ve Çetinkaya hatları pamuk ve demir hatları olarak adlandırılmaktadır.
Üretim ve tüketim merkezleri ile yani limanlar ile ard bölgeler arası ilişkileri kurmak.
Kalın-Samsun, Irmak-Zonguldak hatları ile demiryoluna ulaşan limanlar 6 'dan 8'e yükseltilmiştir. Samsun ve Zonguldak hatları ile iç ve Doğu Anadolu'nun deniz bağlantısı pekiştirilmiştir.
Ekonomik gelişmenin ülke düzeyinde yayılmasını sağlamak ve özellikle az gelişmiş bölgelere ulaşmak.
1927'de Kayseri, 1930'da Sivas, 1931'de Malatya, 1933'de Niğde, 1934 Elazığ, 1935 Diyarbakır, 1939'da Erzurum demiryolu ağına bağlanmıştır.
1940-1960 dönemi [değiştir]
1940-1960 yılları demiryolları açısından "Durgunluk dönemi"dir. Gerçekten de İnönü dönemindeki ekonomik kıtlığa, imkânsızlıklara rağmen, demiryolu yapımı II. Dünya Savaşı'na kadar sürdürülmüştür. Savaş nedeniyle 1940'dan sonra ise yavaşlamıştır. 1923-1960 yılları arasında yapılan 3.578 km'lik demiryolunun 3.208 km'si, 1940 yılına kadar tamamlanmış olanlardır.
1960-2000 dönemi [değiştir]
Kurtuluş Savaşı’ndan sonra tüm olanaksızlıklar içinde yılda ortalama 240 km uzunluğunda demiryolu yapılırken, 1960 yılından sonra gelişen teknoloji ve maddi olanaklara rağmen yılda sadece 39 km'lik demiryolu yapılabilmiştir. Bu tarihlerde demiryollarinin geri plana atılmasının temel sebebi devletin ulaşım politikasının değişmiş olmasıdır. [9]
Sonuç olarak, 1960-1997 yılları arasında, demiryolu uzunluğu %11 artmıştır. Ulaştırma sektörleri içindeki yatırım payları ise; 1960'lı yıllarda karayolu %50, demiryolu %30 pay alırken, 1985'den bu yana demiryolunun payı %10'un altında kalmıştır. Türkiye'de karayolu yolcu taşıma payı %96, demiryolu yolcu taşıma payı ise %2'dir. Demiryollarının, mevcut altyapı ve işletme koşullarının iyileştirilmemesi ve yeni koridorlar açılamaması nedeniyle yolcu taşımacılığındaki payı bu yıllarda %38 oranında gerilemiştir.
2000 ve sonrası dönemi [değiştir]
2009 yılında hizmete giren Yüksek Hızlı Tren takımları.YHT ile Türkiye hızlı tren teknolojisini kullanan 8. ülke olmuştur.
2002 yılında yaklaşık 14 milyon ton yük taşımacılığı gerçekleştirilmiş bulunmaktadır. Yük taşımacılığı sadece yurt içinde taşınan malları değil yurt dışından gelip başka ülkelere giden malzemeleri de kapsamaktadır.
25 Mayıs 2007 tarihinde Bingöl'ün Genç ilçesi yakınlarında sabotaja uğrayarak raydan çıkan ve İran'dan aldığı askeri malzemeleri Suriye'ye götürmekte olan tren'e yapılan sabotajı da PKK'yı taşeron olarak kullanan MOSSAD'ın yaptığı iddia edilmektedir.[10]
Türkiye ulaşım sistemi içerisinde karayolu-demiryolu yük taşıma paylarına bakıldığında, karayolu yük taşıma oranı % 94, demiryolu yük taşıma payı ise % 4'dür. [2]
TCDD hem varolan hatların yenilenmesi hem de yeni hatlar eklenmesi için sürekli devam eden bir çalışma içindedir. Özellikle varolan eski ray teknolojisini yenileyip yeni ve daha güncel bir sistem olan hızlı tren sistemine geçiş yapmaktadır.
TCDD 2003 yılında hızlı tren hatları döşemeye başladı.İlk hat, toplam uzunluğunun 533 km. olması öngörülen İstanbul-Eskişehir-Ankara hattıdır. Hattın şu anda kullanımda olan Ankara-Eskişehir kısmı 245 km.'den oluşmaktadır ve yolculuk süresi 95 dakikadır. Deneme seferleri 23 Nisan, 2007, ticari seferler 13 Mayıs, 2009'da başlamıştır
Organizasyon [değiştir]
TCDD'nin hükümet düzeyindeki denetimi, gözetimi, koordinasyonu ve ilişkileri Ulaştırma Bakanlığı'nca yürütülmektedir. Merkezi Yönetim 18 ihtisas Daire Başkanlığı ile, Hukuk, Savunma ve Basın Halkla İlişkiler birimlerinden oluşmakta; demiryolu taşımacılığı ile ilgili hizmetler 7 Bölge Müdürlüğünce yürütülmektedir. Ayrıca 7 limanıyla verdiği hizmetlerin sorumluluğu Genel Müdürlüktedir. Diğer yandan TCDD'nin demiryolu endüstrisinde faaliyet gösteren üç bağlı ortaklığı bulunmaktadır.[1]
Bunlar aşağıdadır:
TÜLOMSAŞ - (Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi, Eskişehir) - Lisans Lokomotif üretimi yapılmaktadır.
TÜVASAŞ - ( Türkiye Vagon Sanayi, Adapazarı ) - Yolcu vagon üretimi yapılmaktadır.
TÜDEMSAŞ - ( Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi, Sivas) - Yük vagonları üretimi yapılmaktadır.
Bölgeler [değiştir]
TCDD şebekesi toplamda 7 bölgeye ayrılmış ve her bölge ayrı bir bölge müdürlüğünce idare edilmektedir. Bu bölge müdürlükleri sırasıyla aşağıda sıralanmışlardır:
1. Bölge Müdürlüğü - Haydarpaşa
2. Bölge Müdürlüğü - Ankara
3. Bölge Müdürlüğü - İzmir
4. Bölge Müdürlüğü - Sivas
5. Bölge Müdürlüğü - Malatya
6. Bölge Müdürlüğü - Adana
7. Bölge Müdürlüğü - Afyon
Limanlar [değiştir]
TCDD işletmelerine bağlı olan ve işletmesi TCDD tarafından yapılan limanların listesi:
Bir TCDD tren feribotu
Haydarpaşa Limanı
İzmir Limanı
Samsun Limanı
İskenderun Limanı
Bandırma Limanı
Derince Limanı
Görevleri [değiştir]
Kuruluşun yasa ile belirlenmiş temel görevleri aşağıdaki gibidir:
Devletçe kendisine verilen demiryolları, liman, rıhtım ve iskeleleri işletmek, genişletmek ve yenilemek,
Kanun, tüzük, yönetmelikler ile kalkınma ve yıllık programlar çerçevesinde bağlı ortaklarını ve iştiraklerini yönlendirmek ve bunlar arasında koordinasyonu sağlamak,
Tamamlayıcı işler olarak gerektiğinde; Demiryolları taşımacılığını tamamlayıcı nitelikteki, feribot dahil her türlü deniz ve kara taşıma işlerini yapmak,
Çeken ve çekilen araç ve gereçler ile benzerlerini yapmak ve yaptırmak; görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo ve benzeri tesisler ile yolcu ihtiyaçları için gerekli tesisleri kurup işletmek,
Yurtiçinde ve dışında yapılmakta ve yapılacak olan, demiryolu inşaatlarını yalnız başına veya ortaklık halinde üstlenmek,
Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmakla yükümlü bulunmaktadır.[1]
Şebeke bilgileri [değiştir]
TCDD'nin şu anda aktif olarak kullanılan demiryolu uzunluğu 10.984 km'dir. Aşağıdaki tablodan bu uzunluğun detayını öğrenebilirsiniz.
Şebekenin % 95'inde tek hat işletmeciliği yapılmaktadır.
Elektrikli 2305 km (% 21)
Sinyalli 2665 km (% 24)
Çift yollu ana hatlar 403 km (% 4)
Üç yollu ana hatlar 28 km (‰3)
Dört yollu ana hatlar 9 km (‰1)
Uzunluk (km)
2001 2002 2003 2004 2005
Ana Hatlar Elektriksiz 6.778 6.778 6.778 6.693 6.693
Elektrikli 1.479 1.479 1.479 1.564 1.564
Toplam 8.257 8.257 8.257 8.257 8.257
2.3.4. Ana Hatlar Elektriksiz 141 141 167 84 84
Elektrikli 273 273 273 356 356
Toplam 414 414 440 440 440
Ana Hatlar Toplamı Elektriksiz 6.919 6.919 6.945 6.777 6.777
Elektrikli 1.752 1.752 1.752 1.920 1.920
Toplam 8.671 8.671 8.697 8.697 8.697
Diğer Yollar Elektriksiz 1.899 1.907 1.917 1.902 1.871
Elektrikli 370 370 370 385 416
Toplam 2.269 2.277 2.287 2.287 2.287
Toplam Yollar[1] Elektriksiz 8.818 8.826 8.862 8.679 8.648
Elektrikli 2.122 2.122 2.122 2.305 2.336
Toplam 10.940 10.948 10.984 10.984 10.984
TCDD Türkiye demiryolları haritası(Yüksek Hızlı Tren hatları hariç)
Marmaray projesi [değiştir]
İstanbul'un şehir içi ulaşım sorununa toplu taşımacılıkla köklü bir çözüm getirmeyi amaçlayan bu proje kapsamında, Avrupa yakasındaki Halkalı'dan Anadolu yakasındaki Gebze'ye kesintisiz, hızlı ve diğer ulaşım sistemleriyle entegrasyonlu 76.3 kilometrelik yüzeysel metro inşa edilecek.[11]
Osmaneli-Bursa-Bandırma Projesi [değiştir]
Bursa'nın diğer büyük şehirlere ve Anadoluya demiryoluyla bağlanmasını sağlamak. Ticarette demiryolu vasıtasıyla Gemlik limanını da kullanarak İstanbul'un yükünün azaltılmasının planlandığı proje.Yapılacak proje yap-işlet-devret modeliyle yapılacak olup yüklenici firmaya 30 yıl yük ve yolcu taşıma hakkı verilecektir.[kaynak belirtilmeli]
Hızlı tren hatları ve projeleri [değiştir]
Türkiye Yüksek Hızlı Tren hatları: bitirilmiş, inşaat halindeki, ve plan aşamasındaki hatlar
TCDD hem varolan hatların yenilenmesi hem de yeni hatlar eklenmesi için sürekli devam eden bir çalışma içindedir. Özellikle varolan eski ray teknolojisini yenileyip yeni ve daha güncel bir sistem olan hızlı tren sistemine geçiş yapmaktadır. Yüksek Hızlı Trenle bu dönüşüm sağlanmaktadır.
TCDD 2003 yılında hızlı tren hatları döşemeye başladı.İlk hat, toplam uzunluğunun 533 km. olması öngörülen İstanbul-Eskişehir-Ankara hattıdır. Hattın şu anda kullanımda olan Ankara-Eskişehir kısmı 245 km.'den oluşmaktadır ve yolculuk süresi 95 dakikadır. Deneme seferleri 23 Nisan, 2007, ticari seferler 13 Mayıs, 2009'da başlamıştır. Hattın Eskişehir-İstanbul kısmının 2009'da tamamlanması öngörülmüştür. 2012'de de hat Marmaray ile bağlanınca, dünyanın ilk kıtalar arası günlük tren seferleri gerçekleşmiş olacaktır.
Planlanan bazi hızlı tren hatları şu şekildedir:
Ankara - Afyon - Uşak - İzmir (Kocahacılı'da Ankara-Konya hattından çatallanacak)
Ankara - Kayseri (Yerköy'de Ankara-Sivas line hattından çatallanacak)
İstanbul - Bursa (Osmaneli'de Ankara-İstanbul hattından çatallanacak)
Ankara - Bursa (İnönü'de Ankara-İstanbul hattından çatallanacak)
İstanbul - Edirne - Kapıkule (Bulgaristan sınırı)
Konya - Mersin - Tarsus - Adana
Eskişehir - Afyon - Antalya
Sivas - Erzincan - Erzurum - Kars
Samsun - Ankara (2011 sonunda bitecektir)[12]
Ankara - Konya - Antalya
İzmir - Afyon - Konya
Kayseri - Konya - Antalya
İstanbul-Ankara hızlı tren projesi [değiştir]
TCDD HT65000 hızlı tren takımları
Ulaştırma Bakanlığı tarafından yürütülen en büyük projelerden biri olan Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi ile Türkiye'nin en büyük iki kenti Ankara ile İstanbul arasındaki yolculuk süresini azaltmak, hızlı, konforlu, güvenli bir ulaşım olanağı yaratmak ve ulaşımda demiryolu payını artırmak amaçlanmaktadır.[13] Ankara - İstanbul arasındaki mevcut hattın toplamı 576 km olup, tümü sinyalli ve elektriklidir. Mevcut hattan bağımsız, 250 km/saat hıza uygun, çift hatlı, elektrikli ve sinyalli, olarak inşa edilen Hızlı Tren hattı tamamlandıktan sonra, iki büyük kent arasındaki mesafe, 533 km' ye inecektir.[14]
Proje 10 Etaptan oluşmaktadır.
Ankara-Sincan : 24 Km
Ankara-Hızlı Tren Garı
Sincan-Esenkent : 15 Km
Esenkent-Eskişehir : 206 Km
Eskişehir Gar geçişi
Eskişehir-İnönü : 30 Km
İnönü-Vezirhan : 54 Km
Vezirhan-Köseköy : 104 Km
Köseköy-Gebze : 56 Km
Gebze-Haydarpaşa : 44 Km
Ankara-Eskişehir hattı [değiştir]
Ankara-Eskişehir hattının kullanımda olan kısmı 245 km.'den oluşmaktadır ve yolculuk süresi 95 dakikadır. Deneme seferleri 23 Nisan, 2007, ticari seferler 13 Mayıs, 2009'da başlamıştır.[15]
Ankara-Konya hızlı tren projesi [değiştir]
Konya'nın Türkiye'nin en büyük üç kentine (İstanbul, Ankara, İzmir) daha kısa sürede ulaşımını sağlamak ve hızlı demiryolu ile bağlantısını gerçekleştirmek amacı ile Ankara - Konya Hızlı Tren Projesi yapılması planlanmış, bu proje ile; Polatlı'dan başlayarak Güneye doğru inen çift hatlı, elektrikli, sinyalli yeni demiryolu inşa edilecektir.[16]
212 km.'lik Polatlı-Konya hattının yapımı Ağustos 2006'da başladı. Bu hat tamamlandığında, şu anda (arada doğrudan bir hat olmaması dolayısıyla) 10 saat 30 dakika olan Ankara-Konya yolculuk süresini 70 dakikaya düşürmesi öngörülmüştür. Ankara'dan Konya'ya uzanan hattın uzunluğu 306 km olacaktır. Hattın 96 km.'lik bölümü yapımı tamamlanmış ve şu anda kullanılan Ankara-Polatlı-Eskişehir'dır.
Ankara-Sivas hızlı tren projesi [değiştir]
Dogu Anadolu ve Sivas'ın Türkiye'nin büyük kentlerine (İstanbul, Ankara, İzmir) daha kısa sürede ulaşımını sağlamak ve hızlı demiryolu ile bağlantısını gerçekleştirmek amacı ile Ankara - Sivas Hızlı Tren Projesi yapılması planlanmış, bu proje ile; Ankara-Kırıkkale-Yozgat-Sivas arasında çift hatlı, elektrikli, sinyalli yeni demiryolu inşa edilecektir.[17]
Şubat 2009'da 293 km.'lik Yerköy-Sivas hattının yapımına başlandı. Bu hat da 442 km.'lik Ankara - Yozgat - Sivas hattının bir kısmını oluşturuyor. 174 km.'lik Ankara-Yerköy hattı projesi minimum hızın saatte 250 km. olması için henüz planlama aşamasındadır, ancak kısa bir süre sonra yapımının başlanması beklenmektedir.
Verdiği hizmetler [değiştir]
TCDD 1856 yılından beri yolcu taşımacılığı, yük taşımacılığ ve liman hizmetleri vermektedir.
Yolcu taşımacılığı [değiştir]
Yurtiçi [değiştir]
TCDD'nin yolcu taşımacılığı için vermiş olduğu hizmette ana hatlarda kullanılan trenler aşağıda sıralanmıştır.
[göster]
g · t · d
TCDD yolcu tren hatları
Bölgesel yolcu trenleri [değiştir]
Yukarıda sıralanan Ana Hatların dışında bir de bölgesel olarak hizmet veren bölgesel trenler vardır. Bu trenlerden güncel olarak halen seferde olanların listesi aşağıdaki gibidir:[18]
Dizel lokomotif
Elektrikli lokomotif
Trakya Bölgesel Yolcu Trenleri
Haydarpaşa-Adapazarı Bölgesel Yolcu Trenleri
Ankara-Polatlı Bölgesel Yolcu Trenleri
Zonguldak-Karabük Bölgesel Yolcu Trenleri
Adana-Diyarbakır Bölgesel Yolcu Treni
Diyarbakır-Kurtalan Bölgesel Yolcu Treni
Samsun-Sivas Bölgesel Yolcu Trenleri
Sivas-Divriği Bölgesel Yolcu Treni
Erzincan-Divriği Bölgesel Yolcu Treni
Kars-Akyaka Bölgesel Yolcu Trenleri
Elazığ-Tatvan Bölgesel Yolcu Treni
Van-Kapıköy Bölgesel Yolcu Treni
Mersin-Adana Bölgesel Yolcu Trenleri
Mersin-Adana-Osmaniye-İslahiye Bölgesel Yolcu Treni
Gaziantep-Nusaybin Bölgesel Yolcu Treni
Kütahya-Eskişehir Bölgesel Yolcu Trenleri
Konya-Ulukışla Bölgesel Yolcu Treni
Balıkesir-Kütahya Bölgesel Yolcu Treni
Basmane-Aydın Bölgesel Yolcu Trenleri
Basmane-Torbalı-Ödemiş-Tire Bölgesel Yolcu Trenleri
Basmane-Uşak Bölgesel Yolcu Trenleri
Ankara-Kırıkkale Bölgesel Yolcu Trenleri
Söke-Basmane Bölgesel Yolcu Treni
Söke-Nazilli Bölgesel Yolcu Trenleri
Yurtdışı [değiştir]
Avrupa yönündeki taşımalar
Türkiye ile Avrupa ülkeleri arasındaki bağlantı İstanbul-Bükreş-İstanbul arasında her gün karşılıklı çalışan Bosfor Ekspresi ve İstanbul-Selanik-İstanbul arasında her gün karşılıklı çalışan trenle sağlanmaktadır. İstanbul-Sofya, İstanbul-Belgrad, İstanbul-Budapeşte ve İstanbul-Kişinev bağlantısı Bosfor Ekspresine bağlanan vagonlarla sağlanmaktadır.[19]
Ortadoğu ülkelerine yapılan taşımalar
Türkiye-İran
Türkiye ile İran arasındaki bağlantı İstanbul-Tahran-İstanbul arasında haftada bir gün çalışan ve kuşetli vagonlardan oluşturulmuş Trans Asya treni ve Van-Tebriz-Van arasında haftada bir gün çalışan ve I mevkii kuşetli vagonlardan oluşturulmuş tren ile sağlanmaktadır.
Türkiye-Suriye
Türkiye ile Suriye arasındaki bağlantı İstanbul-Gaziantep-İstanbul arasında çalışan Toros Ekspresine haftada bir gün ilave edilen yataklı vagon ile sağlanmaktadır.
İran-Türkiye-Suriye
İran ile Suriye arasındaki bağlantı, Türkiye'yi transit geçerek Tahran-Şam arasında haftada bir gün çalışan yolcu treni ile sağlanmaktadır. Söz konusu tren Şam-Tatvan arasında pulman ve yataklı vagonlarla, Van-Tahran arasında kuşetli vagonlarla teşkil edilmektedir.
Türkiye-Irak
Türkiye ile Irak arasındaki bağlantı, Gaziantep-Bağdat-Gaziantep arasında haftada bir gün çalışan ve yataklı vagonlardan teşkil edilmiş tren ile sağlanmaktadır. Ancak, Irak'ta meydana gelen olaylar nedeniyle, söz konusu trenin seferleri geçici olarak durdurulmuştur. (2007).
Banliyö [değiştir]
TCDD İşletmesi Ankara, İstanbul ve İzmir kentlerinde şehiriçi toplu taşımacılık yapmaktadır.
Yük taşımacılığı [değiştir]
TCDD, elinde bulunan çeşitli yük vagonlarıyla hemen hemen her türlü yükü taşıma kapasitesine sahiptir.
Demiryolu yük taşımacılığı toplu ve programlı taşımalara yöneliktir, ayrıca münferit taşımalar da gerçekleştirilmektedir. Yurtiçi yük taşımaları hem TCDD'ye ait vagonlarla yapılabildiği gibi hem de müşterinin kendisine ait vagonlarla yapılabilmektedir.[20]
TCDD'nin elinde bulunan standart yük vagonu tipleri
Kapalı Vagon
Kayar Yan Duvarlı Kapalı Vagon
Yüksek Kenarlı Vagon E Tipi
Yüksek Kenarlı Vagon F Tipi
Platform Vagon K/R Tipi
Platform Vagon S Tipi
Tahıl Vagonu
Sarnıçlı Vagon
Ağır Yük Vagonu
İstasyonlar [değiştir]
2007 yılı verilerine göre 63 adet garmüdürlük satüsünde gar, 70 adet şeflik statüsünde gar ve 289 adet şeflik statüsünde istasyon olmak üzere demiryolları üzerinde toplam 423 adet şef veya müdür bulunan gar ve istasyon vardır. Bu sayıya banliyö hatları ve memurlu ve memursuz duraklar ve saydingler dahil değildir.[21]
Aşağıda tarihi ve mimari özellikleri bakımından ön plana çıkan birkaç gar ve istasyonların bilgilerini bulabilirsiniz:
İstanbul Sirkeci Garı
Ana madde: Sirkeci Garı
İstanbul'un Avrupa'ya açılan kapısı Sirkeci Gar'ının inşaası 11 Şubat 1888 günü büyük bir devlet töreniyle başlamış, 3 Kasım 1890'da hizmete açılmıştır. Bu görkemli gar binasının mimarı Alman mimar ve mühendis A.Jasmund'dur. Berlin Üniversitesi mezunu olan Jasmund şark mimarisi konusunda incelemeler yapmak üzere İstanbul'a gelmiş ve Sultan II. Abdülhamit'in güvenini kazanarak sarayın danışman mimarı olmuştur.
Yedikule'de yapımına başlanan demiryolu Yenikapı'ya geldiği zaman hattın, Sarayburnu'na kadar uzanan Topkapı Sarayı bahçesinden geçirilmesi konusu uzun tartışmalara yol açmış, Abdülaziz'in izniyle demiryolu Sirkeci'ye ulaşabilmiştir. Ancak, Sirkeci'ye ulaşan demiryollarının yapımında istimlak amacıyla tarihi değerleri gözardı edilen birçok Bizans ve Osmanlı saray ve köşkleri yıkılmıştır.[22]
İstanbul Haydarpaşa Garı
Ana madde: Haydarpaşa Garı
Gar adını kurulduğu yerde yer alan çayırdan almıştır. Mevacip defterlerine göre, 1533 yılında, III. Selim'in paşalarından ve vezirliğe kadar yükselmiş olan Hadım Haydar Paşa’nın bahçesi bu gara ve bulunduğu semte ismini vermiştir.
Osmanlı için çok büyük bir önem arz eden Bağdat Demiryolu Hattı’nın başlangıç noktasına görkemli bir yapı inşa etme arzusuyla 19. yüzyılda II. Abdülhamit tarafından inşa ettirilmiştir. Otto Ritter ve Helmuth Cuno adında iki Alman mimar tarafından 30 Mayıs 1906 tarihinde yapımına başlanmış ve 1908 yılında tamamlanmıştır.
Bina 6 Eylül 1917 tarihinde I. Dünya Savaşında kullanılmak üzere trenlere yüklenmek amacıyla bekleyen cephanenin patlamasıyla yıkılmış ancak çatısı hariç tekrar aslına uygun olarak inşa edilmiştir.[23][24]
İzmir Alsancak Garı
Ana madde: Alsancak Garı
"İzmir'den Aydın'a Osmanlı Demiryolunun" ilk durağı olan Alsancak Garı o günkü adıyla Punta Garı'nın inşaasına 1857'de Vali Mustafa Paşa döneminde başlanmıştır. 1858'de hizmete girmiştir. 2000'li yıllarda restore edilen tarihi gar bugün hala İzmirlilerin hizmetindedir.[4]
Sirkeci Garı. Yapım tarihi:1888
Haydarpaşa Garı Yapım tarihi:1908
Alsancak Garı (1858)
Alsancak Garı Yapım tarihi:1858. İzmir–Aydın hattının (1856) başlangıcı
Basmane Garı İzmir Yapım tarihi:1876
Adana Garı Yapım tarihi:1912
The Art Deco sitil Ankara Garı Yapım tarihi:1937
A TCDD HT65000 train set at the Ankara railway station.
Eskişehir railway station.
Kayseri railway station.
The former Edirne station, designed by Mimar Kemaleddin Bey.
TCDD Müzeleri [değiştir]
Milli Mücadelede Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi [değiştir]
24 Aralık 1964 tarihinde ziyarete açılmış olan müzenin bulunduğu bina, 1892 yılında Bağdat Demiryolunun yapımı esnasında yapılmış ve eski adı "Direksiyon Binası"dır. Ankara Gar Kompleksi içinde yeralmaktadır. 27 Aralık 1919 tarihinde Atatürk'ün Ankara'ya gelmesiyle Başkomutanlık karargahı ve konutu olarak kullanımına tahsis edilmiştir. Bu bina içinde Atatürk ve ekibi çok önemli kararlar almıştır. Bunlardan birkaçı; 1 Ekim 1921 tarihinde, Fransızlarla yapılan anlaşmanın görüşmeleri ve imza töreni bu binada gerçekleşmiş, 23 Nisan 1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin oluşturulması ile bugünün her yıl Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmasının kararları bu binada alınmıştır.[25]
TCDD Demiryolları Müzesi ve Sanat Galerisi [değiştir]
1990 yılında demiryolları mimarları tarafından restore edilerek ziyarete açılmış olan müzenin binası, Demiryolları mimarlarından Kemal Suha Esen tarafından "Ankara Oteli" olarak projelendirilmiş. Ancak, bina hiçbir zaman bu amaçla kullanılmamıştır. Bina müze olarak kullanıma açılmadan önce sırasıyla İşletme Müdürlüğü, Muhasebe Müdürlüğü, Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurdu, Kısım Şefliği, Eğitim ve Öğretim Dairesi amacıyla kullanmıştır.[26]
Atatürk Vagonu [değiştir]
Atatürk 'ün yurt gezilerinde, 1935 ile 1938 yılları arasında kullandığı Beyaz Tren'in özgün tek örneği olan vagon; Ankara Garında 1964 yılından beri sergilenmektedir. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünce 1991 yılında "Atatürk'e ait korunması gerekli kültür varlığı" olarak tescil edilmiştir.
Vagonun teknik özellikleri:
Darası: 46.3 ton
Uzunluğu: 14.8 m.
İmalatçı firma: LHV Linke Hofmann-Werke, Breslau,1935
Aynı vagon, Sadece Atatürk'ün yurt gezilerinde kullanılmakla kalmamış, Ataürk'ün son yolculuğunda naaşının İzmit'ten Ankara'ya taşınmasında da kullanılmıştır.[27]
Ankara Açık Hava Buharlı Lokomotif Müzesi [değiştir]
Celal Bayar Bulvarı Ankara Gar Sahası üzerinde bulunan müze bir açık hava müzesidir. Müzenin içinde TCDD tarafından kullanılmış ve gerek yaş nedeniyle gerekse teknoloji nedeniyle emekliye ayrılmış çeşitli buharlı lokomotifler yer almaktadır.[28]
İstanbul Demiryolu Müzesi [değiştir]
Kompostör
Müze 1890 yılında hizmete girmiş ve Alman mimar ve mühendis A. Jasmund tarafından tasarlanmış olan Sirkeci Garı içinde 23 Eylül 2005 tarihinde ziyarete açılmıştır. Müzede yaklaşık 300 kültür varlığı sergilenmektedir.[29]
İzmir Müze ve Sanat Galerisi [değiştir]
Müzeye ev sahipliği yapan bina, 19. yüzyıl'da Alsancak'ta yaşayan İngiliz tüccarlar tarafından emtia deposu olarak yaptırılmıştır. Binanın yapım tarihi İzmir-Aydın demiryolunun yapımına başlanılan tarih olan 1856 yılından bile eskidir. Bina 1860'larda İzmir-Aydın Osmanlı Demiryolu Şirketi yöneticisinin lojmanı olarak kullanılmıştır. Demiryollarının kamulaştırılmasını takiben de binanın hemen komşuluğunda yer alan ve aynı mimari özellikleri taşıyan büyüklü küçüklü toplam 5 yapıyla birlikte lojman olarak kullanılmıştır.Bina 1990 yılında Müze ve Sanat Galerisi olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır.[30]
Eskişehir Müzesi [değiştir]
Eskişehir Gar'ında yer alan müze, Tülomsaş Genel Müdürlüğünden ve Eskişehir'deki işyerlerinden temin edilen malzemelerin sergilenmesi amacıyla 1997 yılında ziyarete açılmıştır.[31]
Kültürel etkinlikler [değiştir]
TCDD 150. yıl kutlamaları için bastırılmış bir posta pulu
150. yıl kutlamaları [değiştir]
TCDD, kuruluş yılı olarak İzmir-Aydın demiryolunun inşaasının başladığı tarih olan 1856 yılını kabul etmektedir ve bu nedenle 2006 yılında 150. yaşını kutlamak amacıyla çok çeşitli kutlamalar düzenlemiştir. TCDD Ankara Garında düzenlenen kutlamalarda zamanın ulaştırma bakanı Binali Yıldırım ve Kültür Bakanı Atilla Koç açılış konuşmalarını yapmıştır. Açılış konuşmalarının ardından, restorasyon çalışmaları tamamlanan ve Türk demiryollarının ilk istasyonu Kemer'de yapılan temsili temel atma törenine Bakan Binali Yıldırım start vermiştir. İlk rayın döşenmesi tele-konferans bağlantısı ile Ankara Garı'ndan izlenmiştir.
Sanatsal etkinlikler [değiştir]
1990'da Demiryolarını Sevenler derneği bünyesinde Metin Taşdemir ve Yusuf Aksongür tarafından kurulan Demiryolu Sanat Tiyatrosu perdelerini açmıştır. Oynadıkları ilk oyun Hidayet Sayın'ın "Köklerdeki Kurtlar oyunudur. Oyunun yönetmenliğini Yusuf Aksongür yapmıştır.Tiyatro Topluluğu süreç içinde;
Köklerdeki Kurtlar,Makine,Karımla Evleniyorum,Ağaçlar Ayakta Ölür,Hadi Öldürsene Canikom,İki Sıkılgan,Midirfillik,Ah şu Gençler,Boyacı, Pembe Treni Kim Durduracak ve Trenli Masallar adlı oyunları sahnelemiştir.
Ayrıca Demiryolu Sanat Tiyatrosu'nda her yıl Kasım-Mayıs ayları arasında düzenlenen ücretsiz tiyatro kursları verilmektedir.
Konu: TCDD DEMİRYOLU ŞEBEKESİ (Okunma sayısı 268 defa)
Gösterim: 2743 -
Yanıt: 0 -
Başlatan:Trenci96