Gönderen Konu: Yalpalı Trenler  (Okunma sayısı 5502 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Ömer Tolga Sümerli

  • Administrator
  • Site Özel Üyesi
  • *****
  • İleti: 1745
Yalpalı Trenler
« : 30 Ekim 2008 / 09:51 »

Değerli arkadaşlarım.
Konvansiyonel hatlarda hız yapılmasını sağlayan yalpalı trenlerle ilgili hazırladığım yazı aşağıdadır.
Saygılarımla.
 
Yalpalı TrenlerÖzel olarak geliştirilen yüksek hız tren sistemleri yüksek maliyet gerektirdiğinden, bazı ülkeler mevcut yolu koruyarak, trenleri daha hızlı gidebilecek hale getirme yöntemine başvurmuşlardır. Bu düşünceyle geliştirilmiş olan ve yalpalı trenler (tilting train) olarak adlandırılan trenler, mevcut altyapıda az bir değşiklikle 160-250 km/saat hız yapabilmektedirler.
Standart hatlarda dönemeç yarıçaplarının, yüksek hız hatlarına göre daha küçük olması, hız yapılmasını engelleyen başlıca faktörlerden biridir. Hem yolcular için konforun artması, hemde dönme esnasında oluşan merkezkaç kuvvetinin tren üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması için, dönemeçin iç tarafında kalan ray, dış tarafında kalan raydan daha düşük bir seviyede inşa edilir. Dönemeçlerdeki bu eğime dever denilmektedir. Eğimi belirleyen başlıca faktör, hatta çalışacak olan tren tipleri ve dönemeçteki hızlarıdır. Şayet, dönemeç yarıçapı göz önünde tutularak, eğim çok düşük tutulursa, dönemeçteki tren hızları da düşük olmak zorundadır ve ağırlıklı olarak düşük hızlarda çalışan yük trenlerinin kullanıldığı hatlarda tercih edilir. Bu yolcu trenleri için bir dezavantajdır. Buraya hızlı girildiği  takdirde dış taraftaki raya aşırı yük binecek ve başta rayın kendisi olmak üzere altyapı, tekerlek ve diğer hareketli aksam kısa sürede yıpranacaktır. Ayrıca trende savrulma etkisiyle raydan çıkabilir. Dönemeçteki hızı arttırmak için dever , yine yarıçapa bağlı olarak fazla olmalıdır. Fakat bununda dezavantajları vardır. Kısaca, dönemece belirlenen bir hız limitinin altına düşmeden girilmesi zorunluluğunu vardır. Bu zorunluluk, özellikle ağır yük trenleri için bir dezavantajdır. Şayet dönemece yavaş girerse, dever  fazla olduğundan, trenin ağırlığının büyük bir bölümü, içte kalan ray üzerine binecek, böylece altyapı ve trendeki hareketli ekipman kısa sürede yıpranacaktır. Bu olumsuzluklar dikkate alınarak, dever, dönemeç yarıçapları baz alınarak, hem yük trenlerinin, hemde yolcu trenlerinin sorunsuz biçimde çalışabileceği seviyede ayarlanmaktadır. Ayarlanan bu  seviyeler, günden güne hızları artan yolcu trenlerinin içerisindeki yolcuların konforu açısından yetersiz olmaktadır. Yüksek hızla dönemece giren tren içerisindeki yolcular, merkezkaç kuvvetinin etkisiyle, dönme yönünün aksi yönüne doğru savrulmaktadırlar. Bu savrulmayı engellemek için, eksik olan eğimin tren tarafından sağlanması fikri ortaya atılmıştır. Böylece tren, her dönemece girdiğinde, yolcuların bulunduğu kabin, dönemecin iç tarafına doğru eğilecek ve böylece savrulmaya sebebiyet veren merkezkaç kuvveti, oturulan koltuğa doğru kayadırılarak, konfor arttırılacaktır. Bu fikir 1930’larda ortaya atılmıştır. İkinci Dünya savaşından sonraki dönemlerde kullanıma geçmiştir. Özellikle birbirinin aksi yönde olan iki dönemecin arka arkaya  olduğu yerlede, trenin sağa ve sola yatma hareketi, treni dışarıdan izleyenlerin gözünde yalpalama hareketi olarak gözüktüğünden “Yalpalı Trenler” ismi verilmiştir.
Yalpalama hareketini sağlayan düzenekler, pasif ve aktif sistemler olarak iki kısımdadır.
 
Pasif sistemler: Eğilme, dönemeçte oluşan merkezkaç kuvvetinden faydalanılarak yapılır. Tren dönemece girdiği anda yolcu kabini merkezkaç kuvvetinin etkisiyle, dönme yönüne doğru eğrilir. Eski sistemlerdir.

Aktif Sistemler: Eğilme, dönemeçlerde bojinin vagon gövdesine göre yaptığı dönme hareketinden ya da tekerlekten raya uygulanan kuvvetlerdeki değişimden yararlanılır . İlk aktif sistemlerde, tren, dönemece gelmeden önce rayda bulunan bir sensör üzerinden geçer. Bu sensör sayesinde, vagonlardaki elektronik devrelere dönemecin olduğu ile ilgili bilgi verilir, tren dönmeye başlayınca belirli bojiler üzerinde bulunan jireskop ve ivmeölçerlerin gönderdiği bilgiyegöre yolcu kabinleri eğilirdi. Buradaki tek dezavantaj, trenin hızına bağlı olarak kabini eğme açısının çok sınırlı olmasıydı. Hem bilgi iletim tekniklerinin gelişmesi, hemde trenlerdeki elektronik devrelerin artık komplike bir bilgisayar şeklini almasıyla, eğim açısını ayarlanması hıza göre yapılır hale de geldi. Trenin bilgisayarı, dönemece gelmeden önce üzerinden geçtiği sensör vasıtasıyla, ileride bir dönemeç olduğu bilgisini alır. Bu bilgiden sonra, yapılan hız kontrol edilir. Daha sonra, lokomotifin ilk bojisi, dönemece girer girmez, boji üzerindeki hassas ivmeölçerler ile yapılan ölçümlere dayanarak oluşabilecek merkezkaç kuvveti hesaplanır. Bütün bu bilgilere dayanarak yapılan hesaplamayla, vagon kabinlerinin dönemece giriş sırasına göre, kaç derece eğileceği bilgisini üretir. Üretilen bu bilgi vagonların altındaki hidrolik sisteme iletilir. Bu sayede her vagonun altına ayrı bir ivmeölçer koymaya gerek yoktur. Günümüzde yalpalı trenlerin bir kısmında bu sistem kullanılmaktadır. Diğer bir kısımında ise, tren dizisi boyunca seçilen belirli bojiler üzerindeki ivmeölçerler sayesinde bilgi toparlanıp değerlendirilir. Bojilerdeki ivmeölçerlerin çokluğu ya da azlığı, trendeki dahili bilgisayar sisteminin nispi olarak gelişmiş olup olmamasına bağlıdır.

Yalpalı trenlerde bir genelleme yaparsak, dönemeç yarıçapı ve dönemece giriş hızına bağlı olarak, yapılan 6.5 derecelik eğilme, yolcular üzerindeki merkezkaç kuvvetinin oluşturduğu olumsuz etkiyi %80 oranında azaltmaktadır.   
Basitçe bir tabirle seyahat süresinin kısaltılmasında yalpalı trenleri kolay bir çözüm olduğu söylenebilir.Başarılı bir uygulama için mevcut donanımın, hattın ve tüm trafik düzeninin ayrıntılı araştırılması gereklidir. Genel olarak yalpalı trenler, altyapıda fazla yatırım gerektirmeden zaman ve parada tasarruf sağlarlar. Böylece trenin karmaşık yapısından oluşan ek maliyeti karşılamaktadır. Fakat, ek maliyet sadece trendeki karmaşık mekanizmanın getirdiği olumsuzluklardan oluşmamaktadır. Bu teknolojinin de bazı dezavantajları vardır.

- Yalpalı tren bojilerinde oynak mekanizma fazla olduğu için yıllık bakım masrafları fazladır.
- Yalpalı trenler konvansiyonel trenlerden daha hızlı gidebilmesine rağmen, özellikle yüksek hız için inşa edilmiş hatlarda maksimum hıza çıkamamaktadırlar. Konvansiyonel hatlarda hız yapabilmesini sağlayan boji yapısı ile yüksek hızlı hatlar için tasarlanan bojiler farklı özelliklere sahiptirler. Bunun için günümüzde halen araştırmalar yapılmaktadır.
- Yüksek hızlarla dönemece girdiklerinden, dönemecin dışında kalan raylarda aşırı decede aşınmaya sebep olurlar.
- Yolcu kabininin eğme hareketi, taşıtın kenarında oturan yolcular için aynı zamanda yükselip alçalma hareketi olduğundan, birbirini izleyen ters yönlü dönemeçlerde, bu durum tam bir yalpa hareketine dönüşür. Bu hareket yolcuların hissettiği yükseklikle, gördüğü ufuk çizgisi arasında farklılık oluşturmaktadır. Bu durum bazı yolcularda mide bulantısı ya da baş ağrısı oluşturmaktadır.

Yukarıda sayılan olumsuzlukları en aza indirmek için halen araştırmalar yapılmaktadır. Bu trenler, başta İngiltere olmak üzere, İsveç Finlandiya, İspanya, İtalya ve Almanyanın’da aralarında olduğu pek çok Avrupa ülkesinde hizmet vermektedir. ABD’de bazı hatlarında iyileştirme yaparak bu teknolojiden yararlanma kararı almıştır.

Yalpalı tren video: http://www.youtube.com/watch?v=G25NIQnfDO8

   

İki farklı yalpa sistemi
 
 
« Son Düzenleme: 27 Nisan 2013 / 11:29 Gönderen: Ömer Tolga Sümerli »
Çalışmadan, Yorulmadan, Üretmeden Rahat Yaşamak İsteyen Toplumlar, Önce Haysiyetlerini, Sonra Hürriyetlerini, Daha Sonra da İstiklal ve İstikballerinin Kaybederler.
                                                                                                              Mustafa Kemal ATATÜRK

Adk System Advertising


Çevrimdışı leventdurusoy

  • Site Özel Üyesi
  • *****
  • İleti: 762
Ynt: Yalpalı Trenler
« Yanıtla #1 : 10 Kasım 2008 / 22:21 »
 ;)
Sevgili Kardeşim;
Bir trenin kurp üzerindeki davranışı ve değişik hızlara sahip trenlerin aynı hat üzerindeki birlikte çalışma zorunluluğu ve kabul edilebilir alt-üst hız açıklamanızı takdir ve tasviple karşıladığımı bilmenizi isterim.
2004 yılında hızlandırılmış tren sevdasına yapılan dever yükseltme operasyonunda bu handikapı defalarca anlatmış ve anlamayan daireleri bu amaçla genel müdür yardımcısı koordinatörlüğünde toplantı yapmalarını sağlamıştım. Toplantının esas gayesi TCDDnin bu hatta yük trenimi yoksa yolcu treni mi  yoksa her ikisini demi çalıştıracağına karar vermesini sağlamaktı. Çünkü yükseltilen dever nedniyle yük taşıma kapasitesi son derece düşüyordu. Mevkisi nedeniyle benim mevkimi alçakta gören bir daire başkanıda bu bizim iimiz değil teknisyenler çözsün demişti. Başka bir daire başkanı da sizi gidi cerciler, alıyorsunuz kötü lokoları sonrada trenleri patinaj hızında götürüyorsunuz diye aklınca bize ders vermeye çalışmıştı. Halen görevlerinin başında olan bu daire başkanları umarım bu yazılanları okuyorlardır da içine düştükleri komik durum nedeniyle nasıl rezil olduklarını görüyorlardır.

Genel olarak yalpalı trenler, altyapıda fazla yatırım gerektirmeden zaman ve parada tasarruf sağlarlar. Böylece trenin karmaşık yapısından oluşan ek maliyeti karşılamaktadır.
diyorsunuz ama normal şartlar altında bunu özel olarak belirtmelisiniz aksi durumda sizin özelinize yazmış olduğum durumlar nedeniyle birileri can kurtaran simidi gibi tekrardan sarılabilir.
Açıklamalarınız için teşekkür ederim.
NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE

Çevrimdışı Ömer Tolga Sümerli

  • Administrator
  • Site Özel Üyesi
  • *****
  • İleti: 1745
Ynt: Yalpalı Trenler
« Yanıtla #2 : 11 Kasım 2008 / 09:16 »
Sevgili Levent Hocam.
Bu hassas konu üzeindeki uyarınız için teşekkür ederim. Ayrıca sizin gibi konuda uzman birinin yazımı beğenmesi benim için ayrı bir gurur. Yazıyı yazarken, cümleyi değilde paragraf ve altındaki maddeler komple baz alınır şeklinde düşünmüştüm.

Yazı;
Basitçe bir tabirle seyahat süresinin kısaltılmasında yalpalı trenleri kolay bir çözüm olduğu söylenebilir.Başarılı bir uygulama için mevcut donanımın, hattın ve tüm trafik düzeninin ayrıntılı araştırılması gereklidir. Genel olarak yalpalı trenler, altyapıda fazla yatırım gerektirmeden zaman ve parada tasarruf sağlarlar. Böylece trenin karmaşık yapısından oluşan ek maliyeti karşılamaktadır. Fakat, ek maliyet sadece trendeki karmaşık mekanizmanın getirdiği olumsuzluklardan oluşmamaktadır. Bu teknolojinin de bazı dezavantajları vardır.

- Yalpalı tren bojilerinde oynak mekanizma fazla olduğu için yıllık bakım masrafları fazladır.
- Yalpalı trenler konvansiyonel trenlerden daha hızlı gidebilmesine rağmen, özellikle yüksek hız için inşa edilmiş hatlarda maksimum hıza çıkamamaktadırlar. Konvansiyonel hatlarda hız yapabilmesini sağlayan boji yapısı ile yüksek hızlı hatlar için tasarlanan bojiler farklı özelliklere sahiptirler. Bunun için günümüzde halen araştırmalar yapılmaktadır.
- Yüksek hızlarla dönemece girdiklerinden, dönemecin dışında kalan raylarda aşırı decede aşınmaya sebep olurlar.
- Yolcu kabininin eğme hareketi, taşıtın kenarında oturan yolcular için aynı zamanda yükselip alçalma hareketi olduğundan, birbirini izleyen ters yönlü dönemeçlerde, bu durum tam bir yalpa hareketine dönüşür. Bu hareket yolcuların hissettiği yükseklikle, gördüğü ufuk çizgisi arasında farklılık oluşturmaktadır. Bu durum bazı yolcularda mide bulantısı ya da baş ağrısı oluşturmaktadır.

şekilndeydi.

Sadece cümle baz alındığında endişelerinizde haklısınız.
Saygılarımla.
« Son Düzenleme: 11 Kasım 2008 / 09:41 Gönderen: Ömer Tolga Sümerli »
Çalışmadan, Yorulmadan, Üretmeden Rahat Yaşamak İsteyen Toplumlar, Önce Haysiyetlerini, Sonra Hürriyetlerini, Daha Sonra da İstiklal ve İstikballerinin Kaybederler.
                                                                                                              Mustafa Kemal ATATÜRK


Paylaş delicious Paylaş digg Paylaş facebook Paylaş furl Paylaş linkedin Paylaş myspace Paylaş reddit Paylaş stumble Paylaş technorati Paylaş twitter
 


Yalpalı Trenler Benzer Konular

Trenler çalışmadı
Emek Platformu’nun aldığı iki saatlik iş bırakma kararının hayatı en fazla etkileyen iş kollarından biri de demiryolları oldu. İ... Devamı...

Gösterim: 2573 - Yanıt: 2 - Başlatan:Demirkanat / Kürşad YAVUZ
TRENLERİN WAP İLE İZLENMESİ
Belki biraz uçuk bir düşünce gibi gelecek ve belki de dünyada uygulaması dahi yok ama ben bunun mevcut teknoljiler ve birkaç bas... Devamı...

Gösterim: 2865 - Yanıt: 1 - Başlatan:Trenci96
TRENLER, 0-12 YAŞA %50 İNDİRİMLİ
TCDD Genel Müdürlüğü, Yüksek Hızlı Tren (YHT) dahil tüm ana hat tren biletlerinde 0-12 yaş grubu çocuklara yüzde 50 indirim yapı... Devamı...

Gösterim: 1984 - Yanıt: 0 - Başlatan:Makinist_26/ Kenan ÖZCAN
bölgesel trenler
Bölgesel trenlerde 6 eylül, 17 eylül,Uşak treni,Fırat ekspresi ,Toros ekspresinde yemekli vagon yok.Acaba yeterli sayıda vagon m... Devamı...

Gösterim: 2423 - Yanıt: 0 - Başlatan:bedendili
Minyatür Trenler
 Çocukluğumuzda İzmir Fuar alanı içinde çalışan minyatür tren vardı!O minyatür trenin güzergahı şu anda koşu yolu olarak düzenle... Devamı...

Gösterim: 6609 - Yanıt: 8 - Başlatan:Göçebe (chomez)